lunes, 16 de marzo de 2015

Adivinanzas

Na'at le ba'ala' paalen: U paache' láaj tso'ots, u ts'u'e' láaj chak.
Pelito colgado. Por dentro colorado. Al final nos deja un recado
Respuesta:    Kiwi' wa k'uxu' (El achiote)

Na'at le ba'ala' paalen: U paache' u táan, u táane' u paach.
¡No te quemes la mente! ¡Su frente es su espalda! ¡Su espalda es su frente!
Respuesta: K'áan (La hamaca)

Na'at le ba'ala' paalen: Kéen xi'ike' sáal kéen suunake' aal.
¡Adivínala boxito! Cuando se va no pesa, eso es cuando regresa.
Respuesta: Xi'ik wa xúuxak (El costal)

Video adivinanzas

U NÁAJIL A PIXÁN

U NÁAJIL A PIXÁN
A t'aane' u náajil a pixán.
Tumen ti' kuxa'an a laats'ilo'ob.
Ti'e' úuchben xa'anilnaj,
u k'aasal a kajtalil,
ti' ku p'aatal a t'aan.
Le béetike',
ma' wóok'tik u kíimil a wínklil,
mix a wóok'tik u kíimil a pixán;
a wíinklil,
máantats ku p'aatal ichil u yich a páalal;
a pixané,
máantats ku léembak ich u yich xuxil éek'ob

LA CASA DE TU ALMA
Tu idioma es la casa de tu alma.
Ahí viven tus padres y tus abuelos.
En esa casa milenaria ,
hogar de tus recuerdos,
permanece tu palabra.

Por eso,
no llores la muerte de tu cuerpo,
ni llores la muerte de tu alma;
tu cuerpo,
permanece en el rostro de tus hijos;
tu alma,
eternece en el fulgor de las estrellas

Video del poema

Xihualacan

Xihualacan huan poyohuan
ti paxalo ce María
timiyehualotzan ipan tonantzin
Santa María Guadalupe

Xihualacan compañeros
ti paxalo ce María
timiyehualotzan ipan tonantzin
Santa María Guadalupe

Vengan todos muy contentos
a visitar a María
rodeareamos a tonantzin
Santa María Guadalupe

Vengan todos compañeros
a visitar a María
rodeareamos a la virgen
Santa María Guadalupe


Video del poema

Nonantzin

Nonantzin (Madre mía)
Nonantzin ihcuac nimiquiz,
motlecuilpan xinechtoca
huan cuac tiaz titlaxcal chihuaz,
ompa nopampa xichoca.
 
Huan tla acah mitztlah tlaniz:
-Zoapille, ¿tleca tichoca?
xiquilhui xoxouhqui in cuahuitl,
techochcti ica popoca.
 
En español:
 
Madre mía, cuando me muera,
entiérrame junto a tu hoguera
y cuando vayas a hacer las tortillas,
ahí llora por mí.
 
Y si alguien te preguntara:
-Señora, ¿por qué lloras?
Dile que está muy verde la leña
y te hace llorar con tanto humo.
 
Nezahualcóyotl
Video del poema

Moztla,

Moztla,
queman nehuatl nionmiquiz
amo queman ximocuesco

Nican,
occepa nican nionhualaz
cualtzin huitzitzilin
nimocuepaz.

Soatzin,
queman ticonitaz tonatiuh
ica moyolo xionpaqui

Ompa,
Ompa niyetoz ihuan totahtzin
cualtzin tlahuilli
nimitmacaz.

Manana,
Manana cuando yo muera,
no quiero que estes triste.

Aqui,
Aqui yo volvere
convertido en Colibri

Mujer,
cuando mires hacia el sol
sonrie con alegria, con arrebato.

Alla,
Porque alla estare con nuestro padre,
buena luz y bendiciones yo te enviare


Natalio Hernandez. Poeta y escrito oaxaqueño.

Video del poema